* alienam aQumendo naturam orga^
nismndi» punjftos properando: nam qui
ad utrumque feftinat, utriimque deftru*
endo neutrum bene peragit Regula in«
Mibilis, omhis cantus planus in aliqua
partp fui nullam feftinattonem in uno
loco patitur plusquam in alio » quam
eft de natura fui: ideo dicitur cantus
planus. quia emnino planiflime app^tit
c^ntarL
Caput VI.
Rubrica de numero elavium^ ^ uatu^ ra eanmdem.
Claves fecundum. quosdam fimt tri*
gtnta quinque, feptem de fecundis, qua-
tuordecim de tertiis, feptem de quar-
tis» feptem de quintis, & fimul trigin-
ta quinque* Secundum alios non funt
nifi feptem: nam iltei qua^ funt in i'e-
cundis, & per eosdem pundos funt in
tertiis & quartis & ^^iiitis; fed 9ug-
mentant copulando curfum fuum« l*e-
cundum quod natura de tertiis & quar-
tis & quintis requirit. Affertive dico»
quod non eft nifi unica qlavis > fed
multiplicatur fepties uno pundo minus
pcr XIX. pundbs» quos habemus in
palma : iimilitpr poftbt multiplicari tn
infinitnm,
Caput VII.
Rubrica de notitia palm^. (a)
Qpid eft clavis in hac arte? Clavis eft
fcientiam artis muficas aperiens artificialiter
per leptem litteras & Tex pundo; a do-
doribus nbftris inftin(Su divino reperta.
Figu-
) YU. EMOELBSI.TI miifka fiipra p. %^%.
ELIiB SALOMONIS Figara palmae i.
r. ut
I. clavis
punAam.
A. rt.
pundtam.
B. Mtf.
III.
puDAum.
la. mu
XIII. pundum.
£ ftu n/. VI. clav.
XIV.
punAum.
g. foU rt.
ut. VII. clav.
XV. pundum.
C. fa. ut. II. clav.
IV. pundum.
UufoL re.
XII. punAuok
la. fol.
ulcimum punAum.
la. mi. re.
XVI. punAum.
D. fol. re.
punAum.
foL fa. ut. V. clav.
XI. pundum.
foLfa.
XVIII. punAum.
fa. mi,
XVII. punAum.
E. ia. mi.
VI. punAum.
fa. mu
punAum.
a. la. mi. re.
IX. punAum.
G.folre.ut.
IV. clav.
VIII. pundum.
F. fa. ut. III. clav.
vii.
punAum.
Supereftf ot ad palmae notitiam ve-
niamus, & per eamdem ad clavis fci-
entias artis moflcx aperitionem. Ad
evidentiam eorom, qus in palma con«
tioentor, prxnotandum eft, quod ficu-
tt quinque digiti palmae coniundi funt
ex decem & novem iunduris five uo-
ciis com qoioqoe capitibus digitorom;
ita per qoamlibet onciam fingimos oni«
cum babere pundum , & multiplica-
mus fcientiam artis muficae» five pri«
mam clavem , qu» habetur ut genus»
per clavem, quam appellamus palmam,
qux ut fpecies five inftrumentum nun-
cupatur, & ipfa mediante prima clavis
operatur. ^.^
SCIBNTIA ARTIS MUSICiE.
Qpid eft palfna in hac fcientia? Palina
cft davis, figura, flve iQftrumentuin con-
tinens omniaiodam notitiam artis muGcs,
fea omntum » qus rede cantari pofluntt
manifeftationem, fine euius notitia fcten»
tia nulla; nec alias cantor, fed iocula-
Cor feu iauglator reputatur.
Quare funt tot ordines in palma & in
difpari numero? Refpondeo : tot funt or-
dines, quot quaelibet littera habet officia,
& hoc teneatur pro regula. £t eft no-
tandum notabiliter, quod quaelibet littera
nec pundus alio modo uti debet in aliquo
canttt de mundo, nifi illis modls, qui in
figura palmse continentur, Et notandum,
qaod hi debent intelligi, ac fi eiTent re-
petitae omnes regulse litterarum & pun-
dorom, quas funt prolatas, ut clarius ocu-
lo ad ocolum , ut in palma cbntinetur,
Teritas elucefcat Item omnes ordines
palo» probo. Nonne primo introdu-
cendis in arte ifta oftenditur ets gamma
r. A. B. C. D. E. F. G. fccundo often-
ditur gamma r. ut. A. re. tertio quot cla-
ves ? & fic tres ordines palmae probantur.
Ordines qui fuperfunt , ex multiplicatione
artis procedunt, excepto quod ultimus
ordo regit ordinem palmae, & incipit cum
palma, & cum palma terminatur.
Qpare quidam Provinciales five To-
k^ni utuntur litteris pro litteris, litteris
pro pundis in palma ? Refpondeo : iU
lod non eft nifi abufus & corruptela, &
male f^ntiunt de fcientia, quicumque ad-
haerent ilti palmas, &utuntur litteris lo-
^ pondorum, id eft, loco uf, re^ mufa^
\ Ul Littene ordinatae funt per philo-
>hos ordine certo & immutabili, & in
alphabeto, & ad leduram ordine fuo, non
ad cantandum , fed quod funt figna feu
fubieda pundorum : ficut videmus in
compnto, litteras dies non funt, fed fig-
na dierom. Item via illa ex falfis direde
procedit, quando accipit litteram pro
pundo. Item pervertit ordinem fcientis
& litterarum. Nonne G. feptima littera
eft de palma , & A. eft prima, & quinque
in medio, & cum illis duabus funt fep-
tem ? £t quando profequimur palmam,
non facimus medium aliquotiens inter G.
& A. £t eft notandum, quod ficuti in
corpore humano palma compa(3a eft ex
quatuor, offibus, neryis, carne &corio,
& ex quatuor humoribus , fanguine,
phlegma, inelancholia, colera, & in paU
ma funt quatuor elementa, terra , aqua,
ignis, aCr : ita funt in arte ifta de quatuor
ut inftrumentum, mediante quo totus
cantus & fonoritas in ecclefia militaote &
triumphante & etiam extra decantantur.
Primo continet litteras feptcm, fecundo
pundos fex, tertio unam clavem cum
multiplicatione confueta, quarto tonos, ex
quibus conftat & regitur totus cantus.
Item non mireris tu minor, fi pal-
ma & casteras figurae artis mufi(^ in fimi-
litudine rotas feu rotunditatis edantur. (a)
Nonne vides in principio rotae aperte fun-
damentum, quod incipitur per ut^ Sc
profequitur per totam in fuperiori cacu-
mine cum fex pundlis ut, re^ tnu /a, JoU
la; & poftea facit defcenfum fuum per
aliam partem rotas ufque ad locum, ubi
incepit, asqua lance & asquali gradu, /a,
/0/, /a, mi^ re^ ut. Item non tantum
poteft incipere pundlo cantus in bafib &
ferius
■ I I I ■ • ■■ ■ II I , ,> 1, I I .1
1) Hot CM f iibi aliU yaBim , ob typot ad ^midntim figv
iran fcdiixStttf»^
ferius afcefldere» quin iterum, G mtum
illius cantus hob exigeret, «quis gradi»
bus poflit fieri defcenfus in eodem locO*
Eft Sc notandum, quod in figura i(U
Elt£ Salomonis
Caput VIIL Rubrica de doSrina cafttandi.
His prsmiffis ad inftitutionem canlus
debet poni imaginatio liniftraB manusj & manifeftationem artis muGcas, & r»*
nam cum dextca facimus paufas, often- t» feu prasrentis figurse expofitionem
dimus pundos cum <)igito, & ftilo^ & veniamus.
altquotiens voJvimus librum. j..
Figura 2.
re.^
ut.
Wl
r«. mi. fa. rol. b.
Qiiarti. F.
. 1 r . I
Tertii '
F.=
fimpli.
nt.. re; mi. fa. fol. la.
^acd*
Tcrtii
ut. re. mi. fa. foL la. I — H r — \A- — i I
dupli.
Secun- di. F.—
ot r«. mi. 6. fol: h.
fol
ut. re. ffii. fa. foL k.
la. fol. &. mi. r^
r-r
la. foL fa. mi. re. ut.
la. foL fii. mi. re. ot.
mrTn. .
la. fol. h. mi. re. ut.
la. fol. fa. mi. re. ut. hl
re.
mt
/fl.
SCIENTIA MTIS MUSICiB,
Qsat ffgttf» Ktten»;^ da? es & pundos,
prpot in caota afeendciido Sc jdercendeQ-
do uti debennis» contiiiet, ut patet fub-
tUiter iotuenti. Per illas quae funt extra
rotim , habemus daves « &. in qua littera
davis qosfibet indpere dchet. Fer pri«
mam drcomferentiam babemus litteras,
nomeruni & ordinem ea^omdem. Per fe-
CQodam circumferentiam liabemus nume-
rom pundorum & ordinem eorumdem.
Nec miramini» ii primus pundus ihci-
piat io gamma five G, obicumque fue-
rit io tota figura» & la terminetur io
A. com hoc fit proprium quibuslibet iit-
terts & punQis de G. & td.^ Per pri-
mom radiom Tot» feo figune- habemus
primam clavem artis mufiicas» quae ape*
rit & docet poodos caotare de fecuodo
io fecoodam^ ez ona parte afcendendo,
ex alia deicendendo» & ideo vocantur
fecQodi. lUaB fciiTurae, quae fiidae funt
poft quemlibet pundum, defignant»
qood pundi feparad nnos ab alio divifi
& quafi paufatim cantari debent. Per
fecundum radium habemus fecundam
davem fen fecundam inftrudionem de
trtbos poodis continoe cantandis fine
paofa qoafi divifim , & poftea copulatim
fibe paufa» Et quia divifim cantari de-
beot, ideo funt (a) tridae inter pundum
& poodom, & poftea debent copulari
ot lioea eos advertit: & quia trini &
trini cantantur , tertii vocantun
Per tercium radium habemus alium
modom caotaodi , io qoo copulaotur
^^"i & bioi, ot patet per lineam, quae
n eos copulatos: & quia bini & bi--
ni cantantur, non fit trida inter pun-
dom & poodom, & nihilominos vo«
caotor tertii alterius modi, quam primi.
Per qoartum radiom habemus quartum
modum caotandi & copolandi quatuot
& quatuor, ut per lineas copuhintur,
& ideo vocantur quarti Tridas pofitas
funt inter pundum & pundum ; nam
quamquam copulentur quatuor & qua-
tuor, nihilominus primo debent cantari
feparatim. Per quintom radium habemus
quintum modum cantandi , ut patet per
iam dida, & per lineas &tridas, quae
in eodem radio continentur.
Et quare quartus radius pedem foom
integrom non habet? Refpondeo: nul*
la ratione caret, fed ufus abolevit
Qtnero : quare quintom documentom
huius artis iodpit per r^, & non per ^?
Refpondeo : nam haberet debile princi-
pium in ut^ & fimjlem fioem io G. &
ars ifta procedit tx divina ioflioQe, &
magna parvitate laodis diredae ad Deom,
& ek lafcivia hominum : ideo parve Sc
rigide appetit incipere in re, & nobiiios
efcendere io A. & iterom moderate finire
in r^, obi incepit.
Quaero : ars ifta non afcendit, ot vi-
deo, oifi quinque pundos, & nos poflu*
mus quinto altius, quoadusque inftrumen-
ta noftra fe e3(tendere queunt, caotare,
Refppndeo : in hoc, quod to dicis, qood
potes caoere quinto akius, & cum pro*
cedit ex multiplicitate artis, & maxime
de eiusdem natura. Qjiod probo : aU
phabetum noo fe extendit, nec facere
debet oec poteft, nifi ad XXIllI. litte«
ws.
Tria» vd iri** hk fimt ytnri ^nidam dsftw inoM TITt M MVSIGA. P. UL
iat«
ffiiti»y
iMStmm Motiiiam.
ELIiB S^LOMONIS
ras , & tamen otmies fcieotis & omhis
locutio ex ipfis completun £t etiam,
quod m^s mirum» in vielia & fimilibus
in quinque chordis totus cantus poteft
compleri. Item in tota Grammatica non
funt nifi.odo partes orationis, item qua*
tuor coniugatiooes, item quinque genera,
item & fex cafus; & tamen conteota eft
omnis coniugatip, & quodlibet iilorum
fufiicit in fe ad complementum lociitionia
perfedae Item deceptus es in quaeftione
tua« quando fupponisi qood non poteft
afcendere nifi quinque pundos; nam po«
telt; afcendere quantum tu poteris eflfe
probus cum infirumento tuo per clares
fuas & muHiplicaciones earumdem: &d
fine medio alicuius punAi afcendere non
debes,
Cawt IX.
Mukriea de Confifiorio ttmorump vt in g§^
nere gmeraliffimQ , &injpecie, &
ardine eorumdem.
Figura j.
suxo lA -«FAeiO 'A
•snuoi 'j^ -snuo) -n
Pritnns tonas
filius toni
ftster tertU
pater Acundl
f. a. b. e. d
Secund9 tonp
uepos toni
filios priroi
focius qoartL
d. e. a. b. d»
Tertius ionus
filius toni
frater prtmi
paler quacti.
g. Jk b, e. e.
T N U S.
Qsiart^ tomis
nepos tooi
filtus tertil
fociosfexti.
e. g. a. b. e.
Quint9 tonuc
atius tont ^
iSrater tertii'
jNtter fextL
a. b. e. e. f.
Sexttts tonus
nepos tonl
fiKus qointi
focius oaavi.
f. a. b. e. £
Septtm^ ton^
filius toni
fratcr quinti
pater oAavi.
t>. b. e. a. g.
Odav9 tonus
nepos toni
-filius fepiimi
focius fexti
g. a. b. e. g.
vm, odaras tanus. V. ioaus.
IL Clavis.
Scibntia Artis Mvsic/E. 27
C^mX. fedesj feu occupant loca fua, gcnendi
Mntrica iej^ura & ordine ommwn to^ nortm in JcQura.
Supereft, ut pradeQtem figuram toni
in genere difcutiamus. £t primo notan-
dum eft, ordinationem tonorum & in
genere & ia ijpecie in debita & propria
confifiorio conftituti cnm fuperlativo fuot
ut intra circuitum cuiuslibet continetur
re&a fedes & nominatio & proprietat
eiusdem.
Qpot litteras & pundos quisque to-
norum obtinet de fui natura ? Vk. Primam
iitteram pro re, ultimam pro fine, re-
natnra fna editftm efle^ & quemlibet to- ljqua$ pro placitu afcendcodo & defcen-
oonun iedem debitam obtinere.
Qnid eft tonus in genere? Tonus in
genere eft figura feptem litterarum, &
iiniiis clavis, fexpundorum» & oAo to-
noram , & toti us cantus tam artifidalis
qimm oaturaiis continens naturam. Ve*
mm cpm dicai philofophus, quod omnis
defiojtio debet ei9e con?ertibilis ci^m fuo
definito» & nomina debent eflTe oonfo-
nantia rebus» ad notitiam definitionis &
cognitiQnem arboris vemamus. Et debe-
mus praenotare, quod toous in genere in
oQo fpecies tonorum dividitur. M qua-
tnor nt 10 fiKos, fcilicet io primum. ter.
Citim, quintum &ieptimum: tn reliquos
qoatuor ut in nepotes, fcilicet fecundum,
qoartum , fextum & oftavum. Hoc eft
didam, quod 4iOi filii quatuor funt ut
genos & caput quatuor reliquorum oe-
potom. Ideo pofiti funt a parte dextere
arboris, ft tangunt arborem , ot patrem
per lineam afcendentem » & feipfos ut
firatres ; & taogtint reliquos quatuor a
parte finiftra arboris com linea defcen-
dendo tam fubtus fe quam fupra le. fit
it quis ignorans muficam praefumtuofe
alteri tonorum plures punQos & litteras
attribueret > ut didum eft , de natura fui
ilt2e litteras & pundi foperflua funt om»
nino.
Ad illam quaeftionem, quae poflfet fieri
de hoc, qood quilibet tonorum excedit
ut in pluribus litteras & punftos prxdi-
dos in cantu, dabitur refponfum in fi-
gura ihre in arbore primi tonl
Vifo de tono in genet^, & de tonis
in fpecie, & eorum fpecie & omnium
quas intra rotam continenturj reftatf ut
de bis^ quae pofita funt in definitione (eu
drcumfereodis rotae, videamus.
Primo fatis patet ordo primarum
feptem Ktterarum , quae in circulo con-
tinentur. Primo quae primo pueris de-
beat oftendi & doceri, antequam par-
veniant ad notitiam tonorum: nam ha-
bentur loCo fubiedi palms Sc totius
cantus. Bt eft notandum » quod quid-