Et
t6 tUJR SALOMONIS
It"^
Explicit ars caotas meofbrabilis. Deo gratias. Ameo.
Eli/E Salomonis
CLERICl DE SANCTO ASTERIO
PETRIGORICENSIS DIOECESIS IN GALtlA SCIENTIA ARTIS MUSICJE.
Inficetam equidem banc fcientiam artis mufica , communicatam nobiscum ab bu^ maniffimo B. Oltrocio ex bibliotbeca AmbrofiaHa^ tdei$dam mbilominus exiftimsh vimus , quod binc inde quadam contineat baud contemnenda ad infHtutionem cantus ecdffiafHci iUius ^L Scripfit Eiias Salouonis libeOum bunc an. 1274. oiGREOo- tiuM X' in curia Romana: quem ob finem^ indicavit ad latusfigura inter alias^ quas auSor binc inde adpinxit ^ ubi S. Greoorium M. reprafentat fedentem^ feque infra pedes eius genufiexum^ atque bac effaium : Saodiffime Domine Gregori deci< ine ! fopplicat Saoditati veftraB Heiyas Salomoois clericus de faodto Afterib Petrigo- riceolis dicecefis , quateous fcribere digaeoiioi aliquibus difcretis , ut prasfeotem do- drioam fcieotiae feu dodrioae artis muficae diligeoter examioeot, corrigaot & emeo- deot: Sc fi quid booi repertum (iierit, vobis recommeodeot, & eum recipi fii- ciaot io caoooicum & io fratrem 10 ecclefia didi loci, io qua^ervivit fideliter & de- vote , & eius filius exiftit In calce primi folii codicis BibUotb. Ambrof fignati />. 75. legitur approbatio fequens: Ego plebaous prasfeos opus artis muficae commen* do, & approbo, & io ipfo (atis utilitatis reperi. AuQorem bunCy quem Salomo^ KBM vocat^ inter alios muficos etiam infra citat Ioannes de Muris in prafatione fua Suoimae.
Qt
INCfPIT PROOEMIUM SCIENTI^ ARTIS MUSICJE
SEU DOCTRIN/E.
oooiam veritaa & claritas fcieotias di, fuper quem fuodameotom uoiver-^ artis nrnficae ubique partium muo- falis ecclefias quafi poft fidem orthodo-
xam
SCIENTIA ARTIS MUSICB.
xaai a>nflftie, evanoit» & pene lapfa
(ft , qiiam manifefte conftac com ipfa
creadone angeloram eamdem creatam
fiiiire i nam proprtum eft eis iaudare De*
nm : & quod ante adventum Domini per
prophetas & alios fandos fuerat vaticina-
txim: Laudate eum ontnes aftgeli eius. Lciu^
daU ium itt fono tuba. Laudate eiim in
cymbalis bene fimantibui. Cantate Domino
canticum novtm. Cantate Domino omnis
terra; & in eius nadvitate Salvatoris no«
ftri totos cantus & bona ars cantandi fuit
canoriizata per hoc, quod fequitur : Ho^
die CJbrifius natus eft^ bodie Salvator no^
fier appiaruit^ bodie in terra canunt ange^
lit litantur arcbangeli: bodie exultant
tunffi dicentes : Gloria in excelfis Deo
aUeluia; quod eft laus Dei Similiter na-
to canuttt omnia Domino pie agmina fyU
labatim neumata perfiringendo organica.
£t de aflumtione beat^e & gloriofk Vir-
ginis genitricis Dei habemus » quod fe-
quitur : Gaudent angeli^ & exultant arcb^
angeli , ^ coUaudant in cwlisfilium Dei.
Item legitar de beato Severino, quod au-
divit chorum angelorum, deferentem bea-
tom Martinnm pfallentem in fublime*.
£t nihilominus quafi ab omnibus ec-
defiarum redoribus, exceptis quibusdam
in ecclefia Gallicana , & paucis locis in
Angtta, pene totaliter ignoratur; Etquod
magis abfurdum eft^ non fdum in difci-
pulos, fed etiam tn SCTtbas & Pfaarifaeos
fe erigentes, de.e^ ^ cuias pedem tgno-
lant, & ccirrigiam iCBlceament) folver^
a meraerunt, fe talios regere non for-
dant, bufones de node in aSre, & mn-
"^s in pariete de die capere cupielates.
k&iMOHfta vxt. DB MnsiCA. P. UL
Pundum, ut melius in iibro vident» ca-
pere, feu incipere, feu pronuntiare pror«
fus ignorant, non curantes, quae pundi
fuot, fed quat fua, & fimii funt ufurpando.
Quod execrabilius eft, cantum planum, &
bene ordinatum per angelos , & per fan*
dos prophetas , & per beatum Grego-
rium, deridendo, afFumendo aliquoties
naturam cantus fcientias organizandi, quas
totaliter fupra fcientiam cantus plani eft
reperta. £t eciam vix dignantur aliquo*
tiens pedem fuum facere de cantu plano,
anticipando , feftinando , retardando , &
male copulando ()undos , ex qujbus effe-
dus fcientias organizandi completur :
quia fortaffis vident pundos taliter pa-
ratos. Hoc autem faclum eft ad decorem
& honeftatem pofidonis punSorum, &
notae libri, non ad cantandum, ut viden*
tur. Hoc fciant pro certo, non quacren-
tes, quae noftra funt, quae vident, nec Dei,
nec debitum artis muficae , quia ilhm ig-
norant ; fed fpeculando dicentes in aSr^
miau minau , ut appareat & audiat ho-
fpes; &.fortaflSs, quod damnabilius eft,
ut magis frequenter oblatlones afferan-
tur, forte ad illicitos ufus convertendas,
& inmarfupiis recludendae.
Ego Elias Salomonis, derious de ian-
do Afterio Petrigoricenfis dioecefis • na-
tnram cuiuslibet litterae, & pundornm, &
ohiediones facere, & eas folvere, 8c regn-
las cpiuslibet litterae, & pundorum, &
todus fcientiae ards muficas, •& notabilia
ponere, finequorum oodtia fcientia nulia,
qnattivis ad modum pueroram 4n coiia-
bnlis contentorum, qui quaecumque an*
diunt iari geftiunt, fuerim conftitutus, edi«
n cere
Ig BLIiB SALOMONIS
cere procurabo, qaot titterae, quotpun- eotiain iftam? Refpondeo: plures noa
di, quot claves, qoot toni, & quot qui- poflunt nec debent efle, nifi alias fom-
libet tonorum habeat fpecies; cuius toni niator vellet fiogere tot litteras, qoot
fint omnia, quae communiter in ecdefia pundos proferre poflet, quod abfurdum
cantantur, feu cantando leguntnr, quot ut eft cogitare. Pauciores numero po£>
genus , quot ut fpecies finguli toni ha. funt efle: nam C. & F. & G. quafi eam-
beantfir { improbando quas improbatione dem naturam habent, & in atramque
digoa fuerint, & quas approbatione dig- iftarum trium pofliimus dioere, quoni-
na foerint approbando. am eft de natura artis , ut 8c fa & fol
Q^pyy T & re. Ergo iftae poflent reduci ad
unam , excepto quod in G. non dicitur
Rabrica de nwnero Utterarum. fa, fed recompenfaturr^: & fic nnmerut
Sciendum eft, quod acs muficae fepte- f "»" Pofl«' »<* numerum quinque vel
nario numero litterarum contcnta eft A. "^ . "tterarom reftnngi. auod terum
B. C. D. E. F. G. adinftar & fimilitu- ^^^^* f »Ja J« "«<>« fcientia; debcfe
dioem , quia funt feptem dona fpiritus "»* ^ fimiUtudmem fex pundtorum.
fiindi, de quorom fpecie Scii^ntia ifta Caput II.
unum eft. » . . . ,
Qpid eft httera? Minima pars Tocii Bubrica de natura Utterarum.
compofitae , quae fcribi non poteft; Vifo de numero litterarum videamus
quia individua fcribinon poteft. Ideo de natura earumdem. Et eft notandum,
fijbieftum punai appellatur. Littera quod fittera A. rigida eft ad modum
non eft pundus. fed fignum, fubie- boniredoris, quae non permittit fe fle-
aom & firmamentum punai: ficut di- ai ab aliquo. & rigidum punaum re-
citur, H. non eft littera, fed afpiratio- quirit, ita quod femper dicatur in A re
nis nota. Sed littera eft materia, fu- yd mi vel h: nec alio modo folfari
per qoam radicatur punaus; & de na- vd pronuotiari debet Regula: nul-
tura Utter» fcribam caput. ut m fub- lun» A. patitur itf, nec /a. nec /o/:
fequentibus apparebit Similiter in Ka- fed re & mi & Ui.
lendario Uttcra non eft dies , fed fig- • .. /. - . « ....
num. quam diem pcr eam computare „ B. requirit fa & mt . & nihil aliud.
debeamus. Similiter V. non figniiicat ^^8"'»: nullom B. patitur nec re. neo
nifi V. & tamen ponimus in numero >'• °«^ ^"'^ ^^^ «« & /<»•
pro qninque. C requirit de natura fui ut, 8c fa,
Quaeritur, utruni debeant eflre plures & /o/, & uibil aliud. Regula: nullum
littene quam feptem, vel fub paudori C patitor nec re» ntc mi, nec &; fcd
nomero comprehendi poflint, quoad fci- ut & fa. (a)
(«) Littefa D. iiifi cft omifik»
SCIBNTIA ARTIS MUSICiB.
E. talis eft natorae, quod viriliflinu
& rigidi valoris eft» & patitur mi, &
iSa. 8t ^hil aliud, & reiuper plangatun
Regula: nuUum E. patitur ut, nec re^
nec fa^ necfol; fed mi Sc la.
R muliebrem conrenfum & naturam
femtnei Texus habet, nec poteft cantari
iQ ea nifi nt & /0» & quocuraque mo-
do cantor indigeat F. five alcendendo,
five defceodendo . ip&m humiliare opor-
teC & ipfam moUificare. Regula: nuU
lum F. patitur re^ nec mi^ nec fol^ nec
lai ied itf, &/a.
G. requirit ut, Scfol. Scre, & nihil
aUud. Regula: nnUum G. patitur nec
mi^ nec/a» nec la, £cce notabile gene-
rale: qui Utteris aUter uteretnr, quam
didom fuerit, in vitium fiilfs mufics
iaberetur.
Caput IIL
De natura r. Gamma.
T. Gamma in graeco idem eft, quod
G. in latino. Sed quare in palma pras-
ponitur ? Refpondeo : prseponitur ut
piindus, non ut Uttera, hoc eft no-
tandum. Item prasponitur • quia ita
placuit primis inventoribus matortbus
noftris, & ex neceflitatis caufa» quia
G. magis habet temperatum fonum»
quam aUqua alia littera. Item ahqua alia
non poterat poni in principio » quin or<*
do Ktteraram eflet truncatus ; Sc per
confequens prima clavis videretur A. &
m A. non 'poteramus dicere ut. Et fic
ma davis primo pundo careret Ex rationibus G. quia ultima littera,
^rium fuit Gaomia prsponi
Caput IV.
Rubrica de numero & natura punSo^ rum & litterarum.
Pundi funt fex: ftf» re^ mi.fa^fol^ la;
nec inteUigas , quod ut^ re^ mi, fa^
foly la fiqt pundi , fed denominationes
pundorum, a praedeceflbribus noftris,
& bene conftitutas: ficut in grammati-
ca bic non eft articulus, fed pro figno
articuU mafculini generis habetur.
Qpaero , quare non funt feptem pun-
di vel plures» ficut funt feptem Utterx?
Refpondeo, folutum eft, quod non funt
plures : nonne didum eft , quod C F.
& G. quafi eamdem naturam habent?
& fic paiiciores numero, ut didum eft
de Utteris» poflent efle, plures autem
nequaquam, cum non habeamus plura no-
mina pundorum ; necfitneceflarium ha-
bere plura ; nec de rigore fcientiae artis
muficae debent efle nifi quinque pun-
da, fciUcet re ^ mi ^ fa^ fol . la; &
quod fa uteremnr pro ut vel G. ficuti
&cimu9 artem multipUcando. Item pro-
bo,quod flon funt» nifi quinque pundi de
A. re. &c. & hoc fecundum ordinem paU
mae; quae exordium & ianua iftius fcientias
exiftit. Nonne primo utimur in palma fe-
cundis, fecundo ucimur tertiis » tertio uti-
mur quartis» quarto utimur quintis, r^»
mit /a, /0/, /a? & fic palma contexta
eft de quinario afcenfu & defcenfu» &
per confequens tota ars debet efle.
Revera quantum eft de rigore artist
& de bene eflfe, omnis afcenfus nec non
defcenfus fine medio aUcuius pundi quin-
arium numerum tranfcendere non de-
C 3 bet;
20 Eliir Salomonis
bet: & qui navttm cantum edit, & laba ad didiooemj didio ad orationem»
quioarium afceafum yej dercenfum facit ita littera fiye pundus ad clavem • cla-
fine medio alicuius pundi» contra natu- vis ad tonum, tonus ad cantom. Per
ram artis manifefte facit , & videtur, quos tonos five pfalmi » five bymni»
quod non ut bonus dodor, fed ut ar- credo, xA gioria in exce^s^ kyrie^ vel
tem tgnorans ac malitiofus facit. Item profa, vei etiam cantilena fecuiaris» veL
nuHus tonorum , quando manifeftat na- quaelibet alio modo cantando , vel le-
turam fuam, non fiicit mentionem nifi gendo cantetur, & cum tonis accipit
de quinque pundis, nec etiam afcehdit principtum» vim, finem &'fundameQ«
unico iclu nifi quinque pundtos , ex tum.
quorum viribus tota ars regitur & am- Caput V.
plexatur. Ergo nos olterius ane medio ^^ ^^ ^.^^^ ^. ^^ extendere non debemus, & qui xontra
fecit, vitium felfae muficae non evadit Qjiid eft punaus? Punftus eft mini-
ma pars vocts fimplicis^ qux fcribi feu
Sed quaero: nonne funt XIX. pun* pronuntiari non poteft , nifi integre.
di ia palma^ & cantando «isdem uti* Tamen punftus^ quantum eft de natu-
mur, & etiam pluribus aliquotiens? ra fui,. diverfos eSedos habet, & fe«
Refpondeo; verum eft, quod utimijr, cundum iiios incipi debet & pronuntia-
fed multiplicando litteras & pundos li* ri. Nam fi puirdus fuerit in ut in
citum eft ufque ad milie^ vel ad infir principio, tu minor debes moderare te
nitum numerum , fi inftrutiienta noftra cum pundto , & pundtum tecum. Si fu-
poflent, afcendere. ijnde proptei lioc erit in r^, groflTum & rigidum fine plan-
noQ funt nifi fex pundi ; nec datur li- &vt ponas. Si fuerit in E. audader in-
centia fine medio afcendendi vel de- vadas plangendo, rigtde fonando, pun«
fcendendi per natoram tonorum, nifi clum reftringendo, ne fentiat aliquam
de quinque; nec per naturain palmas naturam moilificationis. Si fuerit in F.
etiam idem debet eflfe. Sicut vide'* voce placabili & allediva, vocem fo*
mus, quod in viella non funt, nifi nando & exaltando, quoufque fuerit in
quinque chordae , & tamen fecundum pleno fuo efle , & tunc bene perfeve*
diverfitatem taduum chordarqm pundli ra fuftinendo ip&m. Si fuerit in G.
& fonus viellae poflTuat multiplicari ultra cemperate accipias & pronunties Gne
quinque pundos, pro voluntate adoris plandu aliquo &. mollificatione, rigide
& cantus, qui regitur in illis inftru- fuftine eum m natura fua non mollifi*
mentis , velint vel nolint adores : & in^ cando. ftrumenta regontur per artem iftam, &
omnino fubiiciunt huic arti, quidquid Item fyllaba vel didio, quas cantatur»
congrue cantari poteft. £t quemadmo- aut finit in. lictera vocali aut in confo.
dum fe habet littera ad fyilabamt fyl- nante: fi in vocali, nulla trida debet
eflfe
SCIBNTIA ARTIS MVSICM.
eflfe in pundo, fecure teneas pro regu-
h» neC^tu ^cias eam: non t& noftrum
ftddere vel minuer& St fiQierit in litte-
ram confonantem, poteft eflfe trida &
qnodammodo ad decorem pundii fed
Tcrius eft , ut littera plene poffit pro^
nuntiarl Item fi cantaveri^ notam » non
decipiaris, quamquam alicubi punAi fint
fpli; nam ita debet effe: fed abufus in^
valuit Si alicubi bini & bini fe tene^
ants tres & tres* quatuor Sc quatuor»
quinque & quinqHe; nam hoc contingit
reperire in cantu plano ad decorem &
honeftatem notas & libri, & ad placabi*
litatem illius, qui refpicit, & ut nota
pretiofior reputetur & liber. Et in hoc
cantus planus fimiat (i. e. imrtatur) natu«
ram organici cantus. Sed non propter
hoc tu minor, qui cantabis» feftines
pundos, & cantes lovireli (fic) expun*
gendo» cantum organicuin fed: Lombar-
dos deridendo,
Item connexio pundorum efl: fignum
& inftrudiOs quod debeat fieri poft
pundum folum paiifa, maxime fi con*
dnet fyllabam » quae didionem facit.
Aliquotiens paufatur pofi duos pun^os,
aliquando poft tres , iliquando poft qua-«
tuor, aliquando poft quinque. Et eft
notandum» quod pundi cohiundi in
libro bene notato dividi non debent
pro paufa. faciend^ : fed bene poflbmuf»
& debemus & tenemur ^x debitb fepa^
rstim cantare. Bene caveatur, non de-
bemns ponere falcera noftram in mef*