in aliam fine duplicatione pundi, contio- diftindionis. Siautem|t.fueritfextitoni»
git faifam muficam reperire. & pro(a fuerit tertii, tunc quia nihilha-
Sed ne videamur ignotare, qus fope* bet commune 9^. cum profii, neque pro»
rius fcripra fuot, aiiqua operis per effe- fa cum |2. fed quod cootinue cantatur, 8c
dum oftendamus. Ofterenda Mt^mi Z>a- fortaflis conveniont in diAamine; tunc
vid dicitur irregularis, quia finit in C. pri- non incongrue , id eft , optime , ift. &
mum, & hoc propter pravum exemplar, profa poflfunt cantari nonmutatis vocibos,
vel ignorantiam vel errorem primi nota- audader quilibet de tono fuo. Item dico
toris. Alii dicunt, quod eft odavi toni, de 92. quod fuerit fextitoni, &ilr. deiet*
& finit in G. primum : utrumque incon» tio, & e converfo, & fic de finguiis, quod
gruum eft dicere , nam eft direde fecun- ratione fiet ; fed 9;. erit fine verfu proprio
di tooi, & nullo pundlo addito, nuUo re» iu cantu ; & per hoc folutum eft ad qam^
moto corrigi poteft, fednon eft neceflfe fiionem dt virgo Jlc^eBatur. ift. eftdire^
(a). Item aliud, quod poflfet obiici, quod Ae de fexto tono, & profii de tertio, St
&l(a mufica eft, quando 9;. eft unius to» profa poterit inchoari direde in G. vel ia
ni , &ir. de alio , ut in iiio videtur 9;. asquali voce cum pundo de F. 8c nihilo»
exiit Jermo. if.ficeum volo; & de qui* minus fingemus & intelligemus, ac fi In^
busdam aliis. Item videtur de virgo Jla^ ciperet in G. £t probo, quod hurus fidio
geUatur^ quod fit falfa mufica ; 9;.eftfex- iiciteeft, & quotidie ufitamus, utpote
ti toni direde, profa eft tertii toni dire- cum dicimus ant. Inclinavit dominus aum
de. Item de ^.Hacdies^ guamfecit Do^ remfuam mibi. Credidi. Suflicit fidione
minus , & de verfu, quas finiunt in A. & fcientias ad redam fonoritatem , fi afcen«
de fimilibus. dat quatgor pundos ante Credidi. Anti»
Refpondeo ad primum diftinguendo : phona verhas Domini mmet in atemum^
zut ifi. eft primi Scf. fecundi, & fic de antiph. Clamavi & exaudivit me. Undi
omnibus tonis, & e converfo? aut9!. eft veniet auxilium mibi; & nlhilominus a«
primi toni , & ir. tertii toni , & fic de fcendit feptem pundos Credidi fecundum
omnibus tonis intelligat quicomque vo- debitum tonorum. Finis antiphonas ve^
luerit, vel e converfo ? De iam duobus ritas nonne requirit fonoritatem Crium
membris diftiodlionis , bis intelledis re« pundorum fupra fe? & ita tenemus; 8e
iteratis omnibus odo tonis (dico): fi fiie» nihilominus defcendit tres pundos. Finis
anti-
(a) AddQntiir kk tlia fHKilan mflipb , M tatin tamiim finc aotit miiiidi»
SeiENTIA ARTIS MUSIC*.
tntiphonaf iieC7amat^irequirit,quod an-
tiphona Undi incipiat tertio fupra fe, &
tamen incipit sequaliter in E. cum praece.»
denti : & omnes iftae fonoritates funt
quotidiana?. Item onus tonus de fonori*.
tate alterius artificialiter non curat» nia»
xime in diverGs metris, fervatis tamen»
qus dixi fuperius de refponforiis & to-
nis, & in duobus membris diftin(3tionis
de Exiit fermo^ Sc aliis. Neque etiam
curat de fonorltate propria five natura-
li in fe ipip in diverGs metris, ut in
cxemplo antiphonae de Inclinavit cum
quotidianis fimiltbus, & fpecialiter in
antipbona Clamavi. Unde veniet antiph«
qu« funt ambas quarti toni.
Ad illa^ quae di(Sla fuerunt de i;. Hae
dies quam fecit dominus^ veriu eiusdem
& fimilibufi nuUa eft quxftio: imo di-
co, quod veriur cantatur t & fapit na-
toram feptimi tooi, quod (indicat) ipfum
Gloria patri^ quod datur pro exemplo
eiusdem feptimi toni. Item dico , quod
melius tertium y!fc«/oriii», quod conti-
netur inter ipecies feptimi toni, finit
in 0. quare bene non finiret ^. Hacdi^
es 8c verfus eius in a. ? lam finiunt ali-
qnotiens verfus regulariter in b. refpon-
foria aliqootiens in d. fuperius , in quo
deviat fe de feptimo tono» qui facit re«
gulam fuam in b. & finit in G. Hm dies
(cnm) in medio &ciat finem fuum in a.
Qtique de feptimo tono eft , 8c debet iu-
dicari. Qpod non debeat eflTe de quinto,
palam eft; quintus & fextus maiorem ac-
cipiunt poteilatem ab a, infra, quam fupra
ieptimus, & e copverfo; & ideo feptimi
tQni bac dies^ verfus» & fimilia habentnr»
maxime quia quafi in totum ab a. fupe-
rius cantantur, item quidam pifcatores
lucios in fiivis (venantes) volebant di-
cere» quod b^ec dies erat fecundi toni,
quod phantafticum eft cogitare, cqm ali-
quo modo aliquis fomniator fecundum
antjquum curfum cantare nequeat de fe-
cundo tono, quin fe ipfum §c cantum in
pluribus locis poUuat , ia vitium fiilfas
muQca^ incidendo. ^ Gaude Maria. &
"j^. direde funt fexti toni , Alma Redem^
ptoris autem feptimi toni direcle.
Sed caveant, qui habent corruptas
notas in libris fuis , & faciant eas dili-
genter a bono mufico emendari, & zi*
difcant, fi placuerit eis, veritatem can-
tare* Non eft bonum neque honeftum»
femper gloriari cum phantafticis canti-
bus , & Deum inhonorare. Item qui-
dam prseeminentes in fcientia ifta, ut
aflferunt, dedignantur concedere, quod
OflScia regancpr per feculorum diredo
ficuti antiphonae. £t ego dico auda-
^er, quod ita fimiiiter reguntnr & de-
bent regi pet feculorum^ ficuti minor
antiphona de mundo, Ideo praemiflTura
foit in principio, quod ultimus pundus
de feculorum de Gloria patri de primo
tono debeat pooi in F. ficuti ponitur
de aliis feculorum , & poftea Amen eius*
dem fecukrum fequetur regimen & vias
debiti regiminis fui, quancum ad oflfi-
cium • cui debebit fervire.
Verum , quia veritatem habet , quod in
oflScio (ontinetur: mifericordia Domini
plena eji terra; ^ omne donum perfe-^
Etum defurfum eft defcendens a patre lu^
minum^ apud quem non efi transmuta^
tio.
64 Marchbti Db Padua
tiot uec viciJI^MdhUs tlmmhratio, laodfli Et omiiei JlH. quibat pidldee poe-
& gratias referaoius ad Ooiaipotefiteni fem dodrina, pro me Helia Salomoiiii
& Creatorem ooftrum« (jni foi mjferi* ocare teoeantor.
cordia prxfens opolcalum ad finem petw Adom anno Domioi milleiimo* do-
doxit centeflmo, feptoageflmo cjoarto, in co-
^ ^ L* >• M • '>* Romana, aono domini Grcgimi de-
Oret Toce pia pro ool« virgo Ittana. ^^ tts^o,
MARGHETI de Padua MUSIGA,
Sbu
LUCIDARIUM IN ARTE MUSICiE PLANiR Ex Mfc. Bibliotb. Ambrof. Mediolanet^.
Marcheti de Padua duo baiemus opera msffica. Primum e/i Lacsdarium in arte MaficaB plaoae, ^od ex Mfc. bibliotbeca AmbrofioM Mediolanenfis coUato cum alio codice f^aticano edimus. InfcrHfitur Magnifico niiliti ft poteoti domino foo, do- mino Raynerio domini Zacharia? deUrbe veterit flluftris principis domini loannis» claras & excelfae memortaB domini Karoli regts lerufaiem & Sictlias gloriofi filit» comitis Gravinai & lionoris montis fimdi Angeli dom. in provincia Romandiote vicario generali. In bac epifiola pater lo Avmscomitis Gravinas, videlicet Carolus II. Sicilia rex » ceu iam defunOus^ clarae & eixceUs memorias appeUatur ; ut iam MHotavit MuRATORius T. III. antiquit. Ital mediiavi p. 875* in recenfione buius Lucidarii^ cui in Mfc. Ambrof. infine annus 1274. adfcribitur. Carolus IL vero^ cui Ro^ERTvs fuccejfit , natura debitum folvit demum an. 1309. Ergo^ addit^ Iju cidarium abfolutum quidem fuit an. 1274. ^ dumtaxat pofi annum 1309. dicattmi videtur 1oann4 principi.fratri Ko^wti re^s. asa potiusKkXVtMO^ dsBiloAvmt miUti; ac videtur effe Raimerius ll.princeps di Moiiaco« qui in exercitu regum Caroli II. Qf Roberti firenue dimicabat. (Ftd. tart verifier. p. 848) SMittamen MuRATORius.^rJ potuiffe^ ut Carolum II. viventem adbuc iis epitbkis amarit.
Sequitur in eodem codice Pomerium Marcheti de Padoa in arte rauficae menfiini» tc» infcriptum Pnedarjifinio polttcipum dnoRoberto Dei gratia lerofidem & SidlisB regL adeoquepo/i annum 1 309. f«o mtnrtuopatri in reignofuccelJSt Robertus. In ea vero Marchbtus Luddarium nou raro citat , laudatque Magiftram JFraocooeni mofioB rcriptorem • ufi in Lucidario Remigiura qoondam artis muficas fi:riptoren^ fui videtur effe Altifiodorenfisa cuius muficam T. L dedimuSf arl/ Frahcomis initA buius tomi tertii. mci*
Lucidarium Musicje Planjb. 6$
INCtPlT EPISTOLA MARCHETI DE PADUA.
Magnifico militi & potenti domino quam ab eo tnijfis. Ciiius dodrioam hii«
fuo, domino Raynerio domini militer imitaodo, cum mihi inter mufi-
Zaccfaarias de CTrbe veteri, illuftris Prin- cos minimo mandaverit veftra nobilitaSt
cipis domini loaonis claras & excelfse quam ad regimen tants provindas iVIa«
memorias Domini Karoli Regis lerufa- ieftas regia deftinavit, Lucidarium pia-
lem & Siciliae gloriofi filiij comitis Gra* nas mufficas componere ceu opus, quo
vinas & Hoooro » montis Sandi angeli nniverfi mufici & cantores fcirent ratio-
domini in prdvincia Romandiolae vica- nabiliter in plana mufica quid canta«
rio generalit Marchetus de Padua fe rent» deberem iuxta%meum modulum
jpfum paratum ad omnia^enera manda- compilare; iofra fcriptum opus compo-
torum. Gloriofus ioter apoftolos prin» fui, adiuvante me fratre Syphante de
ceps Petros, & paftor ovium, redor ec- Ferraria ordinis Pra^dicatorum, tam cir-
cleSae facrofandas, Vitarius lefu Chrifti, ca iibri ordinemi quam in ipfo libro
& coeleftis claviger paradifi, obedien- necefiarias fuas philofophicai rationes.
tiam tamquam virtutum omnium con- Quod quidem veftras duxi magnificentiae
tentivam in fua epiftola imperat Chrifti praeftandum ad laudem & gloriam con-
fidelibus qnoad omnes firmiter obfer- ditoris , cui in coeleftibus (andus fan-
vare; obedientes efiote carijfimi^ inquit, dus fandtfs cantant quotidie angeli pa«
omni creaturm propter Deum^ five Regi radifi. ExplicH Epifiola. tamquam praceUenti 9 five dudbus tam^
Incipit Lucidarium
MARCHETI DE PADUA IN ARTE MUSICiE PLANJB^
TRACTATUS I.
CAruT L De inventione mujka.
Qpaliter Pytbagoras adinvenit mufi-
cam, memorat Macrobius lib. 2. poft
priocipium: cum , inqoit » cafu praeteri-
ret in publicOt fabros ignitum ferrum
iSdbM malleantes audivit, atque in au»
res eios fonom fub t:erlo fibi reddentes
ordiiie repeote reciderant, ib quibus
gravitati acumina coofonabant» tttotram-
que (a) ad audientes , fub fiatuta divifi-
one remanerent, ex variis impulfibus fi-
bi cotifonantia nafceretur: fecitqoe fa-
bros motare malleos, quibus mutatis di*
yerfitas fonorum ab hominibus recedens
malleos fequebatur. Cumque diverfitates
pond^s in fingulis annotafleC, maiores
malleos fierr imperavit» & ex malleis
ad fides cbnvertit examen, & inteftina
ovi-
(a) Sk nrtffnt. codtx, bd legenduiii yidetiir uirimfm ?d wUum^pit. ScaiPTO&tt VXT. DB MVSIC4« P. UL
ovium vel bonin nervos cum variis pon-
deribus illigatis tetendit» qualia prius in
malleis fuiflb didicerat , talisque cantus
evenit, qualem prior confonantia pro-
miferatt adiefta dulcedine» qnam nacur
ra fonora prasftabat fidium. Sicque Py-
thagoras tanti fecreti compos deprehen-
dit numeros, quibus foni confoni na-
fcerentur, & his fic proportionatis , ut
ibi tinnierant, ad aedificandam muficam
perfecit. Haec ibi^ Verum ipfe fidibus
& cantu ufus eft, prput ait TuUius L
4. quaeft. Tufcul ubi ait, quod Pytha-
gorici oirminibus foliti efle dicuntur &
praecepta quaedam tradere occultius, &
mentes fuas a cogitationum intentione
cantu fidibusque ad tranquillitacem tra-
ducerc.
Caput II.
De pulcritudine mufica.
Pulcrior in artibus eft mufica , de qua
Remigius : magnitudo mufices capit om-
ne quod vivit, & quod non vivit: hanc
concentus Angelorum, Archangelorum,
Sandorumque omnium ante confpeduni
Dei Sandus fandus fandus dicentes, fine
fine decantant De hac Boetius in Pro-
logo fuo, nihil enim tam proprium hu*
manitati, quam remitti duicibus modis»
aftringi contrariis. Idque non modo ia
fingulis vel ftudus vel aetatibus tenet, ve«
rum per cunda diffunditur ftudia ; & in-
fantes ac iuvenes, nec non & fenes ita
naturaliter modis muficis aflfedu qui*
dem fpontaneo adiunguntur, nt Dulla
fit omnino astas, quae a ddedatione
dulcis cantilenas disiuodafit
Inter caeteras arbores admindiilis tnn*
fica eft , cuius rami funt pulcre propo(«
tionati per (a) numeros; flores eiusfunt
fpecies confonantiarum : frudus eius funt
harmoniae dulces per ipfas confonantiaa
i^d eSedum produdx. De ipfo Bernardus \
lina eft mufica univerfalis cuius magni^*
tudo nutn divino caput movet conti-
nue omnia, qua? in ccelo mota funt»
& quae in terra & mari, 8c in voce ho^
minum & ahimalium, & per incre-
mentum corporum, & annos. & dief#
& tempora confiftunt
Caput III.
De utilitaie mufica.
Secundum Ifidorum fine mufica nulbi
fciencia poteft efle perfeda » nihii enfm
fine ea legitur : (f. regitur). David citha«
ram percutiebat: Saul minus veiabatur
a fpiritu, & hoc erat ob,dul(^dinem mu-
ficalis foni. Legitur etiam,quod Elifaeus
propheta, cum erat incerrogatus a rege,
intellexit fe tunc non habere fpiritum pro-
pheticum , iuflit fibi pfalten adduci , &
cum pfaUere incepiflfet, cognovit fptritmn
prophetias in eum mox defcendifle , &
prophetavit Vidimus namque quotidie
de ntflitate m pradiis» cornuum tabarum,
& aliorum inftrumentorum; fimiliterque
anima diindicat Cnde dicebat Pythago*
ras, hnnc mundnm per muficam condi-
tum efle, & gubernari pofle, quia quid-
quid vel intrinfecus venarum pulfibus
commovetnr, per muficos rbythmos har*
moniae virtutibus probatur afiTociatum efie.
Boetius: nulla enim magis ad animun de
difciplinis via. quam auribus patet
Ca-
(t) Hie in MOice
hiatiit cft «lt%i
Lucidarium Music/E Planje*
Caput IV.
De iudicio Mufica.
CAPUt V.
Quid \fit mufica.
Mufica eft ars fpedabilis, cuius fonns
in coelo & in terra modulatttn Item
tenfidsi eft fcientia» quae in^ numerisj
proportionibtts 5 qttantitatibas. menfuris»
Goniundionibtts & confonantiis confiftit.
Guido: mttfica eft motns vocum per
arfin & thefin. hoc eft^ per elevatio-
iiem 8t d^ofitionem.
Caput VI. Unde dUatut muJictL
Mufica didtor^a moys» quod eft aqua»
eo qttod loxta aquas inventa fnit, at Re-
migitts refert: quia ficutnqaa non poteft
angi» ^od npn moveatdr; fic nec mo-
fica» quod non aadiatur. Inquit enim ipfe:
moys genus eft, qaod aquam fignificat;
maltom enim iuvat aqua fonun^ mufi-
cum , ut probabiliter apparet mj fiftulif
OTganalibttSs quas implentur aqua, nt fiW
num reddant
Caput VII.
De divifione mufic£.
Quamvis autem omnis modnlatio vo-
cis &fooi» ac etiam quidquid ab audita
percipitur» mufica fit, quia per ip&m de
eis redditur ratio : tamen rdendum eft,
quod mufica eft nomen generis, & deft-
nitio fupradida de ipfa eft definitio gene-
ris. Et ideo, quia genus eft, quod ha«
bet fpecies, ideo fciendum eft, quod q^tt-p
fica alia eft harmoaica, alia organicar &
alia rhythmica didtur, de quibus omni-
bus eft dicendtim.. Sed quia harmonica
prima dicitur, 60 quod in voce hominiSt
fen ab homine ipfo naturaliter iic forma-
tur : iddrco qoid fit ipfii , primo viden-
dum e(t